Naxçıvanda gəzməli yerlər

Möminə xatun türbəsi Azərbaycan milli memarlığının möhtəşəm abidəsi və Şərq memarlığının incilərindən biridir. Türbə xüsusilə öz bənzərsiz ornamentləri və simmetrik quruluşu ilə seçilir. Misilsiz gözəlliyə malik türbə Azərbaycanın keçmişdən bəri inkişaf etmiş mədəniyyətinin və dövlətçilik ənənələrinin mövcudluğunun əyani təcəssümüdür.

Xalq arasında “Atababa günbəzi” adı ilə məşhur olan bu abidə yeraltı sərdabə və yerüstü türbə hissələrindən təşkil olunub. Həm daxili, həm də xarici quruluşu səkkizguşəli formada olan türbənin üzəri piramida şəkilli günbəzlə tamamlanıb. Yusif Küseyir oğlu türbəsini Azərbaycanın digər qülləvari türbələrindən fərqləndirən əsas cəhət, onun üst piramida örtüyünün dövrümüzədək bütöv və zədələnmədən gəlib çatan yeganə nümunə olmasıdır.

Tədqiqatçılar tərəfindən Culfa rayonunun ərazisində yerləşən Əlincəqalanın iki min il bundan əvvələ inşa edildiyi düşünülür. Strateji üstünlüklərinə görə Azərbaycanın feodal dövlətləri tərəfindən hər zaman xüsusi maraq dairəsində saxlanılan Əlincəqala, ölkəmizin ən dəyərli tarixi miraslarından biridir.

Qədim yaşayış məskənləri sırasında yer alan Naxçıvan ərazisi, xalqımızın bütün tarixi mərhələlərdə yaratdığı möhtəşəm memarlıq nümunələri ilə zəngindir. Bu irsin ən xüsusi parçalarından biri olan “Naxçıvanqala” Tarix-Memarlıq Muzey Kompleksi özünəməxsus strukturu ilə seçilir. Elmi araşdırmalara əsasən, bu qala təkcə hərbi-müdafiə xarakteri daşımamış, həmçinin ərazidə formalaşan qədim şəhər mədəniyyətinin əsas elementlərindən biri kimi çıxış etmişdir.

Naxçıvanın memarlıq incilərindən sayılan Qarabağlar türbə kompleksi, xalqımızın maddi-mədəni irsinin ən dəyərli nümunələrindəndir. Türbə, qoşa minarə və xanəgahdan ibarət olan bu kompleks, xüsusilə qülləvarı formada ucaldılmış və on iki yarımsilindrik elementlə zənginləşdirilmiş əsas türbəsi ilə diqqət çəkir. Tikilinin inşasında istifadə olunan unikal həndəsi ölçmələr və fasadındakı qədim rəngli ornamentlər abidənin dəyərini artırır.

Hələ texnologiyanın inkişaf etmədiyi dövrdə buzxanalar müxtəlif ərzaq məhsullarının uzun müddət saxlanılmasında mühüm rol oynamışdır. Naxçıvan şəhərində yerləşən və XII-XIV əsrlərə aid edilən buzxana binası, Azərbaycanın orta əsr memarlığının qiymətli nümunəsidir. Bina, kərpicdən inşa edilmiş yüngül və dözümlü örtük konstruksiyası sayəsində dövrümüzə qədər öz möhkəmliyini qoruyub saxlamışdır.

Şərq memarlıq üslubunun nadir nümunələrindən sayılan bu abidə, XVIII əsrin ortalarından XX əsrin əvvəllərinə qədər Naxçıvan xanlarının rəsmi yaşayış iqamətgahı olmuşdur. Bina həm xan ailəsinin məskunlaşdığı mülk, həm də Naxçıvan xanlığının dövlət idarəçiliyinin həyata keçirildiyi əsas siyasi mərkəz funksiyasını daşımışdır.

Culfa şəhərinin yaxınlığında qırmızı tuf daşından inşa edilən Gülüstan türbəsi orta əsr Azərbaycan memarlıq abidələri içərisində özünəməxsus yer tutur. Naxçıvanın ən nadir incilərindən biri olan Gülüstan türbəsi, XII əsr Azərbaycan memarlığının irsi və günümüzə qədər gəlib çatan ən dəyərli yadigarlarından biridir.

Naxçıvan Muxtar Respublikasının Şahbuz rayonu ərazisində, dəniz səviyyəsindən təxminən 2500 metr yüksəklikdə yerləşən Batabat gölü, regionun ən çox turist cəlb edən təbiət abidələrindən biri hesab olunur. Yaşıllıqla əhatə olunmuş bu ərazi, təbii mənzərəsinin bənzərsizliyi ilə seçilir.

Naxçıvanın minillik tarixinə şahidlik edən Gəmiqaya qayaüstü təsvirləri, Azərbaycanın ən qədim etnoqrafik irslərindən biri sayılır. Ordubad rayonunun yüksək dağlıq ərazisində (3000-3500 metr yüksəklikdə) yerləşən bu abidə kompleksi, ulu əcdadlarımızın izlərini qaya rəsmləri vasitəsilə günümüzə çatdırır. Coğrafi baxımdan Kiçik Qafqaz silsiləsinin uca zirvələrində yerləşən bu ərazi, bəşəriyyətin ən ilkin məskunlaşma mərkəzlərindən biri kimi əhəmiyyətə malikdir.

Naxçıvanda görməli yerlər siyahısında yer alan Pəzməri şəlaləsi, Ordubadın yüksək dağlıq zonasında yerləşən təbiət möcüzəsidir. Zəngəzur silsiləsinin 3707 metr hündürlükdəki Ayıçınqılı aşırımından başlayan Pəzməri çayının qidalandırdığı bu şəlalə, xüsusi mənzərəsi ilə seçilir.

Şahbuz rayonunun ən iri və qədim yaşayış məskənlərindən biri olan Kükü kəndi, Dərələyəz silsiləsinin cənub yamaclarında, dəniz səviyyəsindən təxminən 1900-2100 metr yüksəklikdə yerləşir. Naxçıvançayın əsas qollarından sayılan Küküçay boyunca uzanan bu kənd, özünəməxsus təbiəti ilə fərqlənir. Bölgənin səyahətçilər tərəfindən diqqətini çəkən əsas nüanslarından biri burada yerləşən Gurbulaq şəlaləsidir. Bu füsunkar təbiət abidəsi səyahətçilərin Naxçıvan səfəri zamanı seçdiyi nöqtələrindən biridir.

Naxçıvanın rəmzlərindən sayılan Duzdağ, yüksək keyfiyyətli təbii duz ehtiyatları ilə yanaşı, həm də unikal müalicəvi əhəmiyyəti ilə tanınan sağlamlıq mərkəzidir. Şəhər mərkəzindən 12 km məsafədə, dəniz səviyyəsindən 1173 metr hündürlükdə yerləşən Duzdağ Fizioterapiya Mərkəzi Naxçıvanın ən məşhur məkanlarından biridir. Bu mərkəz xüsusilə tənəffüs yolları problemləri olan insanlar üçün faydalı hesab olunur.

Azərbaycanda xalçaçılıq sənətinin qədim tarixə malikdir. Naxçıvan Dövlət Xalça Muzeyi Azərbaycanda müstəqillik illərində yaradılan ilk muzeylərdəndir. 359 eksponatla fəaliyyətə başlayan muzeyin eksponatlarının sayı artıq 3400-ü ötüb, onlardan 300-dən çoxu ekspozisiyada nümayiş etdirilir.

Hüseyn Cavid Azərbaycan ədəbiyyatının görkəmli şair və dramaturqu olaraq tanınır. Onun bir zamanlar yaşadığı ev hal-hazırda Naxçıvana səyahət edənlərin seçdiyi dayanacaqlardan biridir. Hüseyn Cavidin ev-muzeyi böyük ədibin həyat və yaradıcılığının öyrənilməsi, onun ədəbi irsinin gələcək nəsillərə çatdırılması baxımından mühüm mədəniyyət ocaqlarındandır.